Kees van Kalmthouts antwoord op Bob Dylan

In 1969 bracht uitgeverij Opwenteling te Eindhoven Het land achter de spiegel van Kees van Kalmthout (1948 - 1991) uit. Het land achter de spiegel is de tweede dichtbundel van Van Kalmthout.
Voor gisteren had ik nog nooit van Van Kalmthout of zijn bundel Het land achter de spiegel gehoord. Gisteren was ik in Bredevoort, een dorpje niet ver van de Duitse grens. Een boekenstadje met enkele antiquariaten - niet zoveel meer als tien jaar geleden, maar er zijn nog steeds bovengemiddeld veel verkopers van tweedehands boeken. In een van die boekwinkeltjes vond ik Het land achter de spiegel van Van Kalmthout. Bij het doorbladeren van die bundel stuitte ik op citaten van Frank Zappa en Mick Jagger. Voeg daarbij het jaar van uitgave (1969) en mijn interesse is gewekt. Want hoewel ik tijdens het bladeren geen verwijzing naar Bob Dylan in de pagina's van Het land achter de spiegel vond, zei mijn herinnering mij dat deze bundel alles in zich had om "een beetje Dylan" te bevatten. Meer dan eens kocht ik dichtbundels, eind jaren zestig, begin jaren zeventig uitgegeven, met citaten van popmuzikanten er in om bij thuiskomst Bob Dylan in de pagina's te vinden. Toen ik bij een tweede inspectie zag dat de vorige eigenaar in dit boek een plaats en datum had geschreven en dat die datum zaterdag 24 mei 1969 is - de dag waarop Bob Dylan 28 werd - kon ik dat niet anders zien dan als een omen, een voorteken dat ik Het land achter de spiegel moest kopen.
Ik heb vanochtend Het land achter de spiegel gelezen en bij het lezen kwam ik Bob Dylan niet tegen. Van Kalmthout noemt Bob Dylan niet bij naam in zijn bundel. Ook is er geen citaat van Bob Dylan in een van de gedichten in deze bundel te vinden.
De bundel bevat één gedicht, zo merkte ik bij de eerste keer lezen, dat voor mij met kop en schouders boven de rest uitsteekt. "antwoord" heet dat gedicht. Het wordt vooraf gegaan door een citaat van ene W. Borchert.
Dat gedicht gaat zo:

vergeet wat je nodig hebt
om ooit de laatste te zijn
(- de enige overlevende - )
en weet; weeskinderen 
hebben geen wapens nodig

maar huilen zonder ooit 
de magie van de zon te zien
en heiligen & namen op muren
blijven niet onvergankelijk

zoals de snelweg voor dichters
maar ook voor toeristen is
(en de lucht die je toedekt
tekent sterren op de slaapzak)

alle geslaagde studenten
komen gelukkig thuis
je liefde verliet het huis
en nam verwijten mee

laat gesprekken wat ze zijn
iets roept naar jou
de nacht en de kou
die je frekwent zullen volgen

en wie ontsteekt een haard 
opent een deur voor jou
niemand geeft immers antwoord

Na het uitlezen van Het land achter de spiegel bladerde ik weer terug naar dit gedicht om het nogmaals te kunnen lezen en bij de tweede keer lezen drong het pas echt tot mij door: in dit gedicht is Bob Dylan te vinden. Of liever gezegd: het gedicht "antwoord" van Kees van Kalmthout is een antwoord op Bob Dylans "It's All Over Now, Baby Blue".
Lees maar mee.

Van Kalmthout: vergeet wat je nodig hebt  
Dylan: take what you need

Van Klamthout: om ooit de laatste te zijn  
Dylan: you think will last ["last" foutief gelezen als "laatste"]

Van Kalmthout: weeskinderen / hebben geen wapens nodig 
Dylan: Yonder stands your orphan with his gun

Van Kalmthout: maar huilen zonder ooit / de magie van de zon te zien  
Dylan: Crying like a fire in the sun

Van Kalmthout: en heiligen & namen op muren 
Dylan: Look out the saints are comin’ through

Van Kalmthout: zoals de snelweg voor dichters  
Dylan: The highway is for gamblers, better use your sense

Van Kalmthout: (en de lucht die je toedekt / tekent sterren op de slaapzak
Dylan: The empty-handed painter from your streets / Is drawing crazy patterns on your sheets

Van Kalmthout: alle geslaagde studenten / komen gelukkig thuis 
Dylan: All your seasick sailors, they are rowing homeAll your reindeer armies, are all going home

Van Kalmthout: je liefde verliet het huis en nam verwijten mee  
Dylan: The lover who just walked out your door Has taken all his blankets from the floor

Van Kalmthout: laat gesprekken wat ze zijn / iets roept naar jou 
Dylan: Leave your stepping stones behind, something calls for you

Van Kalmthout: en wie ontsteekt een haard  
Dylan: Strike another match

Van Kalmthout: opent een deur voor jou 
Dylan: The vagabond who’s rapping at your door

Het is overduidelijk: Van Kalmthouts "antwoord" had niet geschreven kunnen worden zonder Bob Dylans "It's All Over Now, Baby Blue". Het gedicht van Van Kalmthout is een antwoord op, een bewerking van Bob Dylans "It's All Over Now, Baby Blue".
Moet ik nu heel hard "plagiaat" of "dief" roepen?
Nee, Van Kalmthout heeft elementen uit "It's All Over Now, Baby Blue" genomen om er een nieuw gedicht van te maken. Een goed gedicht.

3 opmerkingen:

Hilda Fernhout zei

W.Borchert...
Ik heb op de middelbare school het toneelstuk Draussen vor der Tur gelezen èn gezien, gespeeld door een Duits gezelschhap dat een voorstelling op onze school gaf.
De schrijver?
Wolfgang Borchert

Roel zei

Ene W. Borchert, dat moet Wolfgang Borchert zijn:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Wolfgang_Borchert

alja spaan zei

mooi gevonden, tom!