Bob Dylans Rolling Thunder Revue - een heruitvinding van hoe het echt gegaan is #3

De film Rolling Thunder Revue; A Bob Dylan Story by Martin Scorsese zorgt voor veel ophef, niet alleen in de Dylan-wereld, maar ook daar buiten. Dat is niet zo gek, het is een opmerkelijke film. Een film die speelt met de scheidingslijn tussen feit en fictie. Ondanks dat fictie - of beter gezegd: een nieuwe waarheid - een essentieel deel van Rolling Thunder Revue; A Bob Dylan Story by Martin Scorsese is, weet de film de kijker te informeren over een belangrijke en zeer creatieve periode in Bob Dylans carrière: het najaar van 1975.

Ik heb in twee eerdere stukken geschreven over die film, een eerste aanzet om die film te duiden. Nu is het tijd om me te richten op The Rolling Thunder Revue - The 1975 Live Recordings, de boxset vol Rolling Thunder-muziek.
The Rolling Thunder Revue - The 1975 Live Recordings beschouwen als de soundtrack van Rolling Thunder Revue; A Bob Dylan Story by Martin Scorsese lijkt logisch, maar is niet accuraat. De 14 cd's in deze box bevatten veel meer muziek dan in Rolling Thunder Revue; A Bob Dylan Story by Martin Scorsese te horen is.

Voor Bob Dylan en entourage op 30 oktober 1975 het eerste concert van Rolling Thunder Revue in Plymouth, Massachusetts gaven, doken ze Studio Intstrumental Rentals (S.I.R.) in New York in om te oefenen. Van deze oefensessies zijn in Rolling Thunder Revue; A Bob Dylan Story by Martin Scorsese enkele flitsen te zien, frustrerend kort, helaas. De eerste twee cd's van The Rolling Thunder Revue - The 1975 Live Recordings bevatten opnamen van deze oefensessies. Een derde cd bevat opnamen van de oefensessie in het Seacrest Motel in Falmouth, Massachusetts, een dag voor het eerste concert.
In dit stuk zal ik me concentreren op deze oefensessies. De opnamen van de oefensesies zijn in mono.

De eerste cd van The Rolling Thunder Revue - The 1975 Live Recordings bevat 17 songs van de oefensessies van 19 oktober in S.I.R., New York. Het is zoeken tijdens deze sessies. Een groot deel van de songs worden slechts deels gespeeld. Bob Dylan speelt tijdens een deel van de oefensessies piano. Het is zoeken naar de songs, er worden soms akkoorden geroepen ("Joey") zodat de verschillende muzikanten mee kunnen spelen. Er wordt gein gemaakt, teksten worden geïmproviseerd, zoals in "She Belongs To Me".
Eigen composities worden afgewisseld met covers, zoals de schitterend rammelende opener "Rake And Ramblin' Boy". Het zijn met name de eerste paar opnamen waar het speelplezier, de adrenaline vanaf spat. Luister bijvoorbeeld naar "Rita May".
Het zoeken naar de groove, naar de juiste Rolling Thunder-toon voor de verschillende songs tijdens deze oefensessie is mooi te horen in "Isis". Deze piano-versie staat nog erg ver van de "Isis" zoals Bob Dylan en band die tijdens de verschillende Rolling Thunder-concerten speelden en toch hoor je in deze vroege versie al de blauwdruk voor wat later door de concertzalen zal schallen.
De cd geeft je als luisteraar het gevoel dat je hebt mogen aanschuiven, dat je er bij was die 19de oktober. Die illusie wordt vooral veroorzaakt door het ongedwongen karakter van de muziek, de "bijgeluiden", het plezier dat van het musiceren afspat.
Toch wordt er ook serieus gewerkt aan de songs en dat harde werken levert enkele pareltjes op, zoals een door piano gedreven "Tonight I'll Be Staying Here With You", afsluiter "Dark As A Dungeon", het eerder genoemde "Isis" en bovenal het eerder op 4 Songs Form Renaldo And Clara uitgebrachte "People Get Ready". Ik heb het vaker gezegd en ik zeg het nog maar eens: deze "People Get Ready" behoort tot het beste wat er van Bob Dylan ooit op band is vastgelegd.

De tweede cd bevat dertien songs van de oefensessies van twee dagen later in S.I.R.: 21 oktober 1975.
Het eerste dat opvalt in vergelijking met de oefensessie van twee dagen eerder, is dat er veel serieuzer gewerkt lijkt te worden. Als we op de informatie op het hoesje van de cd afgaan, zijn slechts twee songs incompleet ("Lily, Rosemary And The Jack Of Hearts" en "Gwenevere"), maar al luisterend komt men er achter dat veel meer songs niet compleet zijn.
De opnamen beginnen met een bluesy "She Belongs To Me" om te vervolgen met een "A Hard Rain's A-Gonna Fall" waar de latere concertversie al in te horen is, maar die in deze oefenversie een stuk ingetogener is dan de uiteindelijke concertversie.
Na deze "Hard Rain" volgen de twee hoogtepunten van deze oefensessie: een slepende "Isis" en een bijna een kwartier durende medley van "This Wheel's On Fire", "Hurricane" en "All Along The Watchtower" (een fragment). Het is met name de iets tragere versie van "Hurricane" waar ik even stil van word. Door dat iets lagere tempo krijgt Dylan de ruimte om zich op de woorden, op de inhoud van het verhaal te concentreren. Luister vooral ook naar het werkelijk schitterende vioolspel van Scarlet Rivera.
Het is opvallend hoeveel Bob Dylan in deze periode de teksten van zijn songs aan het herschrijven was, neem de tekst van "If You See Her, Say Hello" zoals hij het zingt op deze 21ste oktober 1975. Grote stukken zijn nieuw. Fascinerend.
Muzikaal springt "One More Cup Of Coffee (Valley Below)" er tijdens deze oefensessies uit, dat zit grotendeels in de manier waarop Dylan dit zingt.
Hoeveel van de tijdens deze sessies doorgenomen songs zijn uiteindelijk niet tijdens een van de concerten in het najaar van 1975 gespeeld? Het voelt haast als een misser dat "One Too Many Mornings" in 1975 niet verder kwam dan de oefenruimte.
Tijdens deze tweede oefensessie speelt Dylan een stuk minder covers dan tijdens de eerste oefensessie. Slechts 1.
"Patty's Gone To Laredo" verdient ieders aandacht. Heerlijke song. Niet meer dan piano, drums en viool.
Deze tweede cd sluit af met een fragment van een redelijke "It's Alright, Ma (I'm Only Bleeding)".

De derde cd bevat, zoals eerder gezegd, opnamen van de oefensessie van 29 oktober, een dag voor het eerste concert van The Rolling Thunder Revue. Acht songs bevat deze cd en voor het eerst horen we Dylan en band op volle Rolling Thunder-sterkte, inclusief enkele duetten met Joan Baez.
De cd begint met een verrassing: "Tears Of Rage", bij mijn weten is dit nooit tijdens een van de Rolling Thunder-concerten gespeeld. Dat is jammer. Dit klinkt erg goed.
"I Shall Be Released" klinkt zoals het tijdens vele Rolling Thunder-concerten klonk. Geen verrassing.
De echt grote verrassing van deze derde cd met opnamen van oefensessies is "Easy And Slow", door Bob Dylan solo gespeeld en gezongen. Er zijn vele redenen om The Rolling Thunder Revue - The 1975 Live Recordings te kopen, "Easy And Slow" is een van de voornaamste redenen om dat te doen.
"Ballad Of A Thin Man" komt minder goed uit de verf tijdens deze sessie. De song verdwijnt dan ook in de ijskast en wordt tijdens The Rolling Thunder Revue niet gespeeld.
In de laatste vier tracks van deze cd zijn duidelijk de latere concertversies van de songs al te horen. Achtereenvolgens spelen Dylan en band "Hurricane", "One More Cup Of Coffee (Valley Below)", "Just Like A Woman" en "Knockin' On Heaven's Door" (inclusief nieuwe songtekst).
Speciale aandacht verdient de versie van "One More Cup Of Coffee" tijdens deze oefensessie. Misschien is dit wel de mooiste versie van dit nummer.

De opnamen van de oefensessies op eerste drie cd's van The Rolling Thunder Revue - The 1975 Live Recordings laten duidelijk een ontwikkeling horen van een zoekende Dylan op de eerste cd naar een Dylan en band die blauwdrukken voor de concerten van The Rolling Thunder Revue spelen op de derde cd. Ze trappen lol, ze proberen al zoekende of zoekende al proberend en wij als luisteraars mogen op een krukje in de hoek zitten en meeluisteren. Als we maar stil zijn, als we Dylan en band maar hun gang laten gaan.
Deze oefensessies bevatten een aantal verrassende en bijzonder geslaagde opnamen, zoals "Easy And Slow", "Tonight I'll Be Staying Here With You", "One More Cup Of Coffee", "One Too Many Mornings" en natuurlijk  "People Get Ready", opnamen waarvan het overgrote deel nooit eerder is uitgebracht of circuleerde onder verzamelaars.
Mede dankzij deze oefensessies is The Rolling Thunder Revue - The 1975 Live Recordings een noodzakelijke aanschaf voor iedere muziekliefhebber.

The Rolling Thunder Revue: One More Cup Of Coffee (Valley Below)

The Bootleg Series vol. 15

Sinds gisteren meldt tijdschrift Rolling Stone op de website in een artikel van Andy Greene dat een medewerker van Bob Dylan heeft gelekt dat The Bootleg Series vol. 15 mogelijk gevuld zal zijn met songs uit de periode 1967 - 1969. Het gaat dan om in Nashville opgenomen songs, outtakes van de sessies voor John Wesley Harding en Nashville Skyline, inclusief de duetten met Johnny Cash die Bob Dylan begin 1969 opnam.
Voor wie logisch nadenkt is het geen verrassing dat met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid nog dit kalenderjaar de Dylan-Cash-sessies officieel worden uitgebracht. Vanaf 1 januari 2020 kan iedere nitwit op zoek naar een snelle verdienste die sessies op de markt brengen omdat het copyright vervalt, tenzij Sony het voor die datum zelf uitbrengt. De Dylan-Cash-sessies circuleren al jaren en dus is het vrij eenvoudig om die opnamen op een grijze uitgave op de markt te gooien als Sony niet voor 1 januari dat zelf doet. Logischerwijze raakt Sony die copyrights liever niet kwijt en dus is het te verwachten dat ze het enige doen om die copyrights te behouden: de muziek uitbrengen. Allemaal vrij logisch.
Wat nieuw is, is dat er meer songs zijn opgenomen tijdens de Dylan-Cash-sessies dan de songs die nu circuleren, waaronder het door Dylan geschreven "Wanted Man".
De tweede verrassing van deze geruchten over de nieuwe Bootleg Series is dat er ook outtakes van John Wesley Harding op verschijnen. Dat is, naar mijn smaak, iets om echt naar uit te kijken. John Wesley Harding is een vaak vergeten pareltje in het oeuvre van Bob Dylan.

Verder gaat het artikel over mogelijke toekomstige projecten, zoals afleveringen van The Bootleg Series rond Time Out Of Mind (in 2022, waarschijnlijk), en Infidels en Empire Burlesque. Verder wordt er geschreven over afleveringen rond opnamen uit de pre-Columbia tijd, een box met outtakes uit Dylans hele carrière en het einde van The Bootleg Series.

Dylan kort #1258; meer RTR

"Bob Dylan tourfilm Rolling Thunder Revue is meesterlijke reconstructie" door Harry Prenger. Een uitstekend stuk met een aantal nieuwe inzichten. Zie hier.
Nieuwsweekend van 15 juni besteedt aandacht aan de Scorsese-film, luister hier. [met dank aan Hans]
VPRO Cinema, zie hier.
Televizier, zie hier.
Wij kijken Netflix, zie hier.
De Filmkrant, zie hier.

Rolling Thunder Revue - door Rutger Otto

Tien jaar geleden zag ik Bob Dylan voor het eerst live. Het was een regenachtige dag in april en het onweerde. Binnen waren het Bob Dylan and His Band die als een donderwolk door de Heineken Music Hall bulderden.

Dylan droeg een zwarte hoed, door de schaduw van het licht was zijn gezicht nauwelijks zichtbaar. Een enkele keer schoof hij naar het midden van het podium om gitaar te spelen, om daarna snel weer terug te keren achter zijn keyboard aan de zijkant.

Hij lijkt niet langer het middelpunt van de aandacht te willen zijn. Hij houdt er niet van om gefotografeerd te worden als hij optreedt. De laatste keer dat ik hem zag, stonden er bewakers met zaklampen voor het podium om mensen te verblinden als ze probeerden een foto te maken.

Ik dacht aan wat schrijver Martin Bril ooit zei: "Hij werd geboren als Robert Zimmerman. Toen hij muziek begon te maken als Bob Dylan, probeerde hij Robert Zimmerman uit te wissen. Daarna begon hij Bob Dylan uit te wissen."

Hier dacht ik weer aan toen ik Rolling Thunder Revue keek, waarin waarheid en fictie elkaar constant kruisen. "Als iemand een masker draagt, vertelt hij de waarheid. Als iemand geen masker draagt, doet hij dat waarschijnlijk niet", zegt Bob Dylan in de film - zonder masker.

Het draait allemaal om maskers in Rolling Thunder Revue. De film neemt je mee met Dylan en zijn vrienden. Een groep musici en dichters (zoals Joan Baez, Allen Ginsberg en Joni Mitchell) treden halverwege de jaren '70 op in kleine zaaltjes in Amerika en Canada. Na de act pakken ze in en gaan ze naar de volgende stad. Als een rijdend circus.

De film zelf biedt prachtig helder beeld van deze optredens, met bovendien geweldig geluid. Het is genieten om te zien hoe Dylan destijds op het podium stond: geanimeerd, vurig en bijdehand als altijd. Geen schaduwen, geen bewakers met zaklampen. "Bob Dylan for president!", schreeuwt iemand in het publiek. We zien Dylan lachen terwijl hij over de bühne loopt en aan zijn bandleden vraagt: "President van wat?"

Veel van de archiefbeelden schijnen uit de film Renaldo and Clara afkomstig, geregisseerd door Dylan zelf. Nooit gezien. De film wordt ook nooit genoemd in Rolling Thunder Revue. Dat geldt eveneens voor zijn ex-vrouw Sara, met wie hij de film destijds maakte. Er is nauwelijks kritiek op het circus of op Dylan. We zien niets van het druggebruik, er zijn geen confrontaties onderling.

Wat maakt het uit? Niets. Er ontbreekt nogal wat, maar er is ook veel aangevuld. Niet zomaar draagt de film de slimme ondertitel 'A Bob Dylan Story'. Zo had het kunnen gaan, als het aan Dylan had gelegen. Hij weet het zelf ook niet meer. Terugkijkend op de tour zegt hij: "Het gebeurde zo lang geleden dat ik nog niet eens geboren was."

Zoals dat gaat bij herinneringen, veranderen ze na een lange tijd en kan een compleet andere versie ontstaan van wat je daadwerkelijk hebt meegemaakt. Nee, er was destijds helemaal geen filmmaker genaamd Stefan van Dorp (een "Nederlander" die Nederlandse woorden net te gemankeerd uitspreekt). En nee, Sharon Stone was er helemaal niet bij. Maar in de film waren ze er wel bij. En wie zal het zeggen, zo had het kúnnen gaan.

Er wordt Dylan gevraagd wat er na al die tijd van de Rolling Thunder Revue is overgebleven. "Niks", zegt hij. "Helemaal niks. As."

Bob Dylan wist zichzelf met deze film andermaal uit. Alleen de mythe blijft over.

Bob Dylans Rolling Thunder Revue - een heruitvinding van hoe het echt gegaan is #2

Afgelopen woensdag om negen uur in de ochtend ging Rolling Thunder Revue; A Bob Dylan Story by Martin Scorsese op Netflix in première. Om twee minuten over negen drukte ik op mijn afstandsbediening op afspelen.
Direct na het kijken schreef ik mijn stuk "Bob Dylans Rolling Thunder Revue - een heruitvinding van hoe het echt gegaan is #1". Na het publiceren van mijn stuk begon ik met het lezen van de recensies die ik online tegenkwam. Al lezende kwam ik er achter dat ik weliswaar de "hoax" rond filmer Stefan van Dorp had gespot, maar een aantal andere verdraaiingen van de waarheid over het hoofd had gezien.
Tijd om Rolling Thunder Revue; A Bob Dylan Story by Martin Scorsese een tweede maal te bekijken.
Op de website van Rolling Stone staat een overzicht van wat nep is - om de term van Rolling Stone te gebruiken - aan Rolling Thunder Revue; A Bob Dylan Story by Martin Scorsese. De site noemt vijf zaken:

1. Sharon Stone maakte geen deel uit van Rolling Thunder Revue
2. Bob Dylan zag geen concert van Kiss in Queens in 1973
3. Stefan van Dorp is niet verantwoordelijk voor de filmbeelden van Rolling Thunder Revue
4. politicus Jack Tanner bestaat alleen in de "mockumentary" Tanner '88, niet in het echte leven
5. Jim Gianopulos is niet de promoter van Rolling Thunder Revue

Met dit in mijn achterhoofd keek ik voor een tweede keer naar Rolling Thunder Revue; A Bob Dylan Story by Martin Scorsese en terwijl ik keek vroeg ik me steeds af of ik me bedrogen moet voelen. Het antwoord is: nee.
Waarom ik me niet bedrogen voel, maar eerder geamuseerd, kom ik zo nog op. Eerst dit:
Kijkend naar de film met in het achterhoofd de wetenschap dat niet alles gebaseerd is op feiten zorgt er voor dat er zaken gaan opvallen.
Allereerst is er natuurlijk de verhandeling van Bob Dylan over dat mensen die een masker dragen de waarheid spreken. En op een ander moment in de film horen we Larry "Ratso" Sloman zeggen dat "Rolling Thunder" volgens indianen de waarheid spreken betekent.
Wat is de waarheid? Bestaat de waarheid uitsluitend uit feiten of kan de waarheid ook een verhaal zijn? De titel van de film is niet voor niks Rolling Thunder Revue; A Bob Dylan Story by Martin Scorsese waarbij de nadruk na het ontdekken van de verhalen van onder andere Van Dorp, Tanner en Gianopulos begint te liggen op A Bob Dylan Story.

Voor de tweede keer kijkend naar Rolling Thunder Revue; A Bob Dylan Story by Martin Scorsese blijven mijn ogen plakken aan de foto die ik al vaak heb gezien, maar de foto zoals getoond in de film, daar is iets mee. Het gaat om dit beeld in de film:


Op deze foto staan links Bob Dylan, rechts Sam Shepard en in het midden Stefan van Dorp. Dat kan niet kloppen. De foto is in 1975 gemaakt en Van Dorp is een uitvinding van de eenentwintigste eeuw. Na wat zoeken op het internet vind ik de originele foto met in het midden Louie Kemp:



Er zijn meer foto's voor Rolling Thunder Revue; A Bob Dylan Story by Martin Scorsese aangepast om het verhaal te kunnen vertellen.
Niet alleen zijn er foto's aangepast, maar ook film. Zo hoor je op een aantal  momenten in de film de cameraman Stefan van Dorp praten tegen de mensen die bij filmt. De stem van de acteur die Stefan van Dorp speelt is toegevoegd aan de 1975-beelden.
Om het verhaal aan de sceptische kijker te verkopen laat Scorsese de 1975-Bob Dylan praten tegen Stefan van Dorp:


Een schitterende truc die mij als kijker het verhaal van Van Dorp voor even doet geloven en daar gaat het natuurlijk om: een geloofwaardig verhaal vertellen. Een verhaal waar de kijker in kan verdrinken.
Bovenstaande zijn slechts een paar voorbeelden van hoe de filmmakers de waarheid hebben veranderd om een verhaal te kunnen vertellen.

Een klein zijsprongetje voor ik verder ga, ik zit nog met dat Kiss-verhaal in mijn hoofd. Bob Dylan beweert dat hij in 1973 Kiss zag optreden. Verder suggereert hij dat het idee om zijn gezicht wit te verven tijdens Rolling Thunder Revue zijn oorsprong vindt in dat optreden van Kiss.
Ook dit is een verhaal. De vraag waar dat verhaal vandaan komt bleef door mijn hoofd spoken. En ineens wist ik welk verhaal daarover vertelt zou kunnen worden: het idee om de oorsprong van de witte make-up bij Kiss te leggen ontstond in 2012, kijk maar naar de videoclip voor "Duquesne Whistle":


De film Rolling Thunder Revue; A Bob Dylan Story by Martin Scorsese vertelt een verhaal. Een verhaal dat hier en daar afwijkt van de geschiedenis zoals wij die kennen, maar daarom is het nog geen slecht verhaal. Praten over wat nep is in de film, zoals bijvoorbeeld Rolling Stone doet, is volgens mij niet de juiste manier om de film te benaderen. Alles wat in Rolling Thunder Revue; A Bob Dylan Story by Martin Scorsese te zien is, is echt. Het is deel van het verhaal. Een verhaal dat bestaat uit feiten en fictie die bij elkaar gehouden worden door de muziek.
In feite is Rolling Thunder Revue; A Bob Dylan Story by Martin Scorsese daarmee niet anders dan een nieuwe Renaldo And Clara, die film is gebouwd met dezelfde bouwstenen: feiten, fictie en muziek.
Het is goed, zelfs aangenaam om de fictie in Rolling Thunder Revue; A Bob Dylan Story by Martin Scorsese te ontdekken en te benoemen, maar we moeten ons er niet op blindstaren. Als we dat doen zien we het verhaal niet meer en het verhaal dat in Rolling Thunder Revue; A Bob Dylan Story by Martin Scorsese wordt vertelt is een schitterend verhaal.
Dus kijk die film, laat je meezuigen in het verhaal dat Martin Scorsese vertelt. Maak je niet druk om de waarheid, de waarheid is oud nieuws.


Dylan kort #1257 RTR

The Rolling Thunder Revue; a Bob Dylan Story by Martin Scorsese: Herman Schouwenburg zag de film in Tuchinski, zie zijn verslag hieronder.
De Volkskrant: zie hier. Dit artikel staat in de papieren editie van de Volkskrant van 13 juni.[met dank aan Hans, Peter]
NRC Handelsblad: zie hier. Dit artikel staat in de papieren editie van NRC Handelsblad van 14 juni. [met dank aan Herman]
HP De Tijd: zie hier. [met dank aan Hans]
De Morgen: zie hier. [met dank aan Dirk]
Trouw: zie hier. Dit artikel staat in de papieren editie van Trouw van 14 juni. [met dank aan Hans]
Het Parool: eerder plaatste ik een scan van deze recensie, hierbij de webversie, zie hier.
De Standaard: zie hier.
OOR: zie hier.
Humo: zie hier.
de Lagarde: zie hier.
Lust For Life: zie hier.
Filmtotaal: zie hier.
Man Man: zie hier.
Veronica: zie hier.

Rolling Thunder Revue: A Bob Dylan story by Martin Scorsese - door Herman Schouwenburg

Rolling Thunder Revue: A Bob Dylan story by Martin Scorsese

Dankzij een Idfa Special was het mogelijk om de nieuwe film die Martin Scorsese maakte voor Netflix te zien in het Tuschinski Theater in Amsterdam. Lucky Fonz III vroeg zich in zijn inleiding af of deze film goed of slecht zou zijn voor de ‘non visibility’ die kenmerkend is voor Dylan. 
Wel, we zien veel Dylan in de film, beelden uit 1975 en recent  opgenomen gesprekken. Maar de film begint met krasserige zwart-wit beelden van een vrouw die door een illusionist wordt weggetoverd en eindigt met een man die een masker opzet. Oftewel, is wat we zien wel waar. “I don’t remember anything”, zegt Dylan, het is zo lang geleden, ik was nog niet eens geboren.

Wat in ieder geval wel echt is dat is de muziek, gefilmd in de laatste drie maanden van 1975, en die is fantastisch. Dylan is op zijn best, indringend, fel en gepassioneerd. Prachtige uitvoeringen van Isis, The Lonesome Death of Hattie Carroll, A hard rain is gonna fall, One more cup of coffee, Hurricane, A simple twist of fate en O sister. Solo, met Joan Baez, met band (Mick Ronson,  Scarlet Rivera, Rob Stoner, Howie Wyeth, T-Bone Burnett, Steve Stoles, David Mansfield) en eindigend in duet met Roger McGuinn (Knockin on heavens door).
De film  is ook een verslag van de Revue op reis door de Verenigde staten. Met Dylan aan het stuur rijden de muzikanten en de dichters naar kleine steden. Reclame wordt gemaakt door flyers uit te delen op scholen en sportvelden. We zien steeds nieuwe muzikanten aansluiten, op het laatst is er geen ruimte meer voor de dichters in het overvolle programma. Peter Orlovsky vertelt dat hij en Allen Ginsberg toch blijven en zich verdienstelijk maken door de koffers het hotel in te sjouwen.
Joni Mitchell voelt zich niet prettig op het podium, ze krijgt geen contact met het publiek. “Je moet je bekende nummers spelen”, raadt Roger McGuinn haar aan. Maar dat wil ze niet. Ze werkt aan een nieuw nummer, we zien haar oefenen met Dylan en McGuinn: I'll just get off up aways, You just picked up a hitcher, A prisoner of the white lines on the freeway. Een paar jaar later speelt ze dit geweldige Coyote in The Last Waltz, ook een film van Martin Scorsese.
Net als in No direction home (2005), de documentaire die Scorsese maakte over de beginjaren van Dylan, zijn er gesprekken met de betrokkenen nu, 45 jaar later. Zo vertelt Sharon Stone hoe ze als jong meisje meetrok met de Rolling Thunder Review. “I wrote a song about you”, zegt Dylan en hij speelt Just like a woman. Pas later hoort ze dat het nummer al tien jaar oud is. En er is een Nederlander, Stefan van Dorp, die ooit een clip van Shocking Blue maakte op de trappen van het Stedelijk Museum. Hij filmde de Rolling Thunder Revue in 1975, “I am the filmmaker”, opnames waar Scorsese nu dankbaar gebruikt van maakt.
Maar deze Stefan van Dorp bestaat niet. In de aftiteling staat dat zijn rol gespeeld is door Martin von Haselberg. En de promotor die zegt dat de tour financieel een ramp is (te veel mensen op het podium en te weinig er voor) is ook niet echt. Hier komen we in de raadsels en de fictie van de film, die volgens Scorsese ‘deels documentaire, deels concertfilm, deels koortsdroom’ is. Het koorstdroomdeel laat ik over aan de Scorsese-vorsers. De concerten zijn geweldig.


Meer informatie over de making of
https://www.rollingstone.com/movies/movie-features/the-inside-story-of-bob-dylan-martin-scorseses-rolling-thunder-revue-doc-844268/

Bob Dylans Rolling Thunder Revue - een heruitvinding van hoe het echt gegaan is #1

“Life is about creating yourself”


Met de film Rolling Thunder Revue; A Bob Dylan Story by Martin Scorsese en de veertien cd’s tellende boxset The Rolling Thunder Revue: The 1975 Live Recordings brengen platenmaatschappij Sony en Netflix een onweerstaanbaar verslag van Bob Dylans concertactiviteiten in 1975 op de markt.
Om misverstanden te voorkomen: de net verschenen film en cd-box rond The Rolling Thunder Revue beslaan het eerste deel van de gelijknamige tournee. Begin 1976 volgde Rolling Thunder Revue deel 2, minstens net zo interessant, maar een heel andere tour dan deel 1. Het is te hopen dat Sony in de toekomst net zo’n schitterende box (en film) over The Rolling Thunder Revue deel 2 uitbrengt als er nu van deel 1 is verschenen.
Maar dat is voor de toekomst. Het gaat nu om deel 1, 1975.
Het najaar van 1975, een tot zijn kruin met adrenaline gevulde Bob Dylan die met een hoed, een wit geverfd gezicht & een kick ass-band de kleine (concert-)zalen in het noordoosten van Amerika en Canada op de grondvesten laat schudden met uren durende shows vol rock ‘n roll, vaudeville & verrassing, dat is Rolling Thunder Revue.
Hetzelfde anders, korter: een Dylaneske afdruk van commedia dell’art, dat is The Rolling Thunder Revue.
Er is geen tournee zo goed gedocumenteerd als The Rolling Thunder Revue en dat terwijl de opzet van de tournee was om onder de radar te blijven: onaangekondigd een stad binnenvallen, een podium beklimmen en spelen. Geen reclame vooraf, geen voorverkoop van kaarten weken of maanden van te voren. Een tournee die gebouwd is op een fundament van verrassing, dat is The Rolling Thunder Revue.
En dan was er nog het idee om een film te maken, een speelfilm bestaande uit zowel op een script gebaseerde als geïmproviseerde scènes afgewisseld met concertopnamen: Renaldo And Clara, Bob Dylans eerste ‘echte’ speelfilm. Er zijn tientallen, honderden uren film opgenomen.
Bob Dylan nam Sam Shepard mee om scènes voor zijn film te schrijven, muziektijdschrift Rolling Stone stuurde Larry ‘Ratso’ Sloman om de tournee te verslaan. De heren schreven achtereenvolgens Rolling Thunder Logbook en On The Road With Bob Dylan, twee van de beste boeken uit de omvangrijke Dylan-bibliotheek, twee boeken over The Rolling Thunder Revue.
Fotograaf Ken Regan werd aangesteld om de tournee op foto vast te leggen. Dichter Allen Ginsberg ging mee om de rol van de vader in Renaldo and Clara te spelen, Joan Baez en byrd Roger McGuinn gingen mee om met en zonder Dylan te spelen.
David Blue, Ramblin’ Jack Elliott, Ronnie Hawkins, Joni Mitchell en Harry Dean Stanton, zij – en nog meer muzikanten, acteurs en dichters - waren er bij.
The Rolling Thunder Revue: een wilde bende, een georganiseerde chaos, een muzikaal circus dat ruim veertig jaar na dato nog steeds tot de verbeelding spreekt.
Met dat in mijn achterhoofd trad ik The Rolling Thunder Revue – de film tegemoet. Goede film, maar niet wat ik verwacht had.
Ergens in de film zegt Bob Dylan “Life is about creating yourself” en vat daarmee in vijf woorden de essentie van The Rolling Thunder Revue. Het creëren van een zelf, misschien wel van vele zelven of steeds een nieuwe zelf, dat is wat Bob Dylan gedurende zijn carrière in het algemeen en tijdens The Rolling Thunder Revue in het bijzonder doet.
Ergens aan het begin van de film vereenzelvigt Patti Smith Bob Dylan met de Franse dichter Arthur Rimbaud. De dichter Rimbaud wordt vandaag vooral herinnerd om een zinnetje uit een brief: “Je est un autre”, ik is een ander.
Het is geen toeval dat Rimbaud in de film over The Rolling Thunder Revue is gesmokkeld.
Rolling Thunder Revue; A Bob Dylan Story by Martin Scorsese creëert een nieuwe waarheid of een waarheid die tot op heden grotendeels aan het oog onttrokken was. Al vrij vlot in de film mag filmmaker Stefan van Dorp vertellen dat het zijn film is, zijn beelden die door Martin Scorsese zijn gebruikt voor zijn Rolling Thunder-film. Ik heb vier, vijf Dylan-boeken uit de kast gehaald. Biografieën en boeken over Rolling Thunder Revue. In geen van die boeken kom ik de naam Stefan van Dorp tegen.
Zie daar een onbekende waarheid.
Met het opvoeren van Stefan van Dorp en zijn filmbeelden is de mogelijkheid ontstaan om Dylans eigen film, Renaldo And Clara, volledig aan de kant te schuiven. In Rolling Thunder Revue; A Bob Dylan Story by Martin Scorsese wordt met geen woord gerept over Renaldo And Clara, een voorbeeld van een gecreëerde nieuwe waarheid.
Met het verdwijnen van Renaldo And Clara uit het verhaal is het voor Scorsese mogelijk geworden om een belangrijk persoon voor Dylans leven en werk uit de tijd van The Rolling Thunder Revue bijna geheel uit de film te houden: Sara Dylan. Er is geen beeld van Sara Dylan in The Rolling Thunder-film te zien. De song “Sara” is niet in de film te horen. De enige erkenning van het bestaan van Sara Dylan in de Scorsese-film is voor de goede verstaander te vinden in een door Bob Dylan tegen Joan Baez uitgesproken zinnetje: “I married the woman I love”.
Wat is er wel te vinden in Rolling Thunder Revue; A Bob Dylan Story by Martin Scorsese? Genoeg om nog een paar nachten wakker van te liggen. Eerder maakte Martin Scorsese de Dylan-documentaire No Direction Home (2005) en net als die film is Rolling Thunder Revue een must-see, niet alleen voor de Dylan-liefhebber, maar voor iedereen met een greintje liefde voor muziek in zijn donder.
De film begint met het bicentennial, de viering van tweehonderd jaar sinds onafhankelijkheidsverklaring van Amerika. Men viert feest in de aanloop naar 4 juli 1976, het patriotisme stroomt in die dagen door de aderen van de Amerikanen. Het gaat over de Pilgrim Fathers die zich vestigden in Plymouth. Het allereerste concert van Rolling Thunder Revue was in Plymouth. Dat is geen toeval.
De film laat in enkele scènes het contrast tussen The Rolling Thunder Revue en het Amerikaans patriotisme zien. Zo zien we Allen Ginsberg, schrijver van dichtregels als “America when will we end the human war? / Go fuck yourself with your atom bomb”, aan jonge Amerikanen de provocatieve vraag “wie zou je liever zijn, een pilgrim of een indiaan?” stellen en iets verderop in de film is een ontmoeting te zien tussen de leden van Rolling Thunder Revue en indianen. Dit levert mooie beelden op, vooral wanneer Bob Dylan met gitaar in zijn handen tussen de aanwezigen loopt en “The Ballad Of Ira Hayes” zingt.
En dan de muziek. De muziek daar draait het uiteindelijk om. Hoe goed het verhaal van de documentaire ook is, hoe verrassend en mooi de verhalen van onder andere Larry “Ratso” Sloman, Sharon Stone, Rubin “Hurricane” Carter, Joan Baez en natuurlijk Bob Dylan zelf ook zijn, het draait uiteindelijk om de muziek.
De film begint met “Mr. Tambourine Man”, Bob Dylan alleen op een podium. Op zijn hoofd de hoed met de bloemen aan de zijkant. De hoed die onlosmakelijk met Rolling Thunder is verbonden. Direct daarna komt de eerste grote verrassing van de film: tijdens de oefensessies in S.I.R. in New York heeft Stefan van Dorp zijn camera laten lopen. In de film krijgen we flitsen te zien van die oefensessies, korte fragmenten van onder andere “Rita May”, “One More Cup Of Coffee”, “Love Minus Zero / No Limit” en – met Dylan achter piano – “Dark As A Dungeon”. Alleen deze beelden zijn al reden genoeg om een abonnement op Netflix te nemen en dit is pas het begin van de film.
Een korte tekenfilm neemt je als kijker vervolgens mee naar het begin van de tour, naar Plymouth en de song “Isis”. Bob Dylan staat te midden van zijn band. Geen gitaar. In een hand zijn mondharmonica, de andere hand leegt. Hij zingt met zijn stem, met zijn ogen, met zijn handen, armen, benen, met zijn hele lijf stort hij “Isis” over het publiek uit. Het is een beeld dat in de film steeds weer terugkomt: Bob Dylan tot de laatste porie van zijn lijf aanwezig in de song.
“Isis”: Bob Dylan heeft een nieuwe creatie van zichzelf gemaakt. Hij is de rondtrekkende donderwolk geworden die iedereen die het maar horen wil vertelt over het huwelijk dat op 5 mei begon. En als zijn mond niet zingt, zingt zijn lijf nog steeds. Hij springt, danst bezweert als een sjamaan. De donder moet er uit. “Isis” is een van de langere muzikale fragmenten in de film.
Na “Isis” volgen fragmenten van “When I Paint My Masterpiece” en het verhaal van de doorzichtige maskers, “Blowin’ In The Wind” in duet met Joan Baez en “It Takes A Lot to Laugh, It Takes A Train To Cry”.
Na die laatste song komt het publiek in beeld. De show is voorbij, de lampen gaan aan. Mannen, vrouwen kijken om zich heen. Rode wangen. De een lacht, bij de ander is de vermoeidheid van het gezicht te lezen. Tussen al die koppen staat een jonge vrouw. Ze is in zichzelf gekeerd. Een paar seconden nadat de lichten zijn aangegaan komen de tranen. In deze in beeld gebrachte ontroering is het bijwonen van een Rolling Thunder Revue-concert voor mij als kijker ineens invoelbaar geworden. Deze jonge vrouw sleept mij ruim veertig jaar later de concertzaal in.
Er is geen tijd om te blijven hangen, de film van Scorsese sleept de kijker al weer mee naar een nieuwe concertzaal en een nieuw verhaal.
“A Hard Rain’s A-Gonna Fall” en Bob Dylan die de suggestie wekt dat hij het idee voor het wit schilderen van zijn gezicht vond bij Kiss. Is deze waarheid een creatie van de oudere Dylan? Het doet er niet toe. Het verhaal creëert een nieuwe werkelijkheid en daar gaat het om. “Life is about creating yourself”.
De film raast verder: zigeuners en het schrijven van “One More Cup Of Coffee”, het graf van Jack Kerouac en lezen in Mexico City Blues, de mahjong spelende dames.
Aaah, de mahjong spelende dames zitten ook in Renaldo And Clara. Allen Ginsberg leest vanaf een podium “Kaddish”, het is bekend.  Maar dan. Dan komt de volgende verrassing: Bob Dylan zit achter de piano. Hij speelt voor de dames “Simple Twist Of Fate”. Het is maar een fragment, maar het is schitterend. Hoe mooi het is, hoe uniek het is wordt nog eens onderstreept doordat de beelden overgaan in beelden van precies dezelfde song in een totaal andere uitvoering: Bob Dylan op een podium, alleen met een gitaar.
Er komt nog veel voorbij in deze film, zoals “I Shall Be Released”, “Just Like A Woman” en “The Lonesome Death Of Hattie Carroll”. Tussendoor vertelt Sharon Stone over haar Rolling Thunder-ervaring, zien we Joni Mitchell , Roger McGuinn en Bob Dylan in het appartement van Gordon Lightfoot “Coyote” spelen en brengt Bob Dylan een bezoek aan zijn platenmaatschappij om te praten over de single “Hurricane”.
De film eindigt met “Knockin’ On Heaven’s Door”, Bob Dylan en Roger McGuinn zingen het samen. Tijdens het rollen van de credits horen we nog “The Water Is Wide” en na de credits volgt nog een encore: “Romance In Durango” en dan is het echt gedaan. Bijna tweeënhalf uur.
Is het goed? Ja.
Moet je het zien? Zeker.
Martin Scorsese heeft met Rolling Thunder Revue; A Bob Dylan Story by Martin Scorsese een schitterende documentaire afgeleverd. Is het allemaal echt zo gegaan? Dat blijft nog even de vraag. Er is meer gebeurd dan de film laat zien en misschien ook wel minder. Is dat erg? Nee, het is een schitterend verhaal. Het is een nieuwe creatie, een heruitvinding van hoe de zaken echt zijn gegaan. Het is The Rolling Thunder Revue voor 2019-ogen en oren.
Het is de enige manier waarop dit verhaal vandaag vertelt kan worden.
Het is schitterend.

In volgende delen van "Bob Dylans Rolling Thunder Revue - een heruitvinding van hoe het echt gegaan is" de boxset  The Rolling Thunder Revue: The 1975 Live Recordings 

Trail Of The Buffalo

"(...) some sort of intoxicant seems to give an unusual edge and presence to many of Dylan's vocals at The Hague (...)
The Hague is a good show, but its other high points (including a soulful 'Mr. Tambourine Man,' a spirited 'Shelter From The Storm,' and a particulary pleasing electric 'I Don't Believe You') are overshadowed by a remarkable electric (i.e. full band) performance of 'Trail Of The Buffalo.'"
Paul Williams - Bob Dylan Performing Artist 1986 - 1990 & Beyond; Mind Out Of Time.

Op zolder, tegen de schuine wand hangt een poster van Bob Dylans enige concert in Den Haag. Dat concert was op 10 juni 1989, vandaag dertig jaar geleden. Die poster is gigantisch.
Ik was niet bij dat concert. Ik wist niet eens dat Bob Dylan een concert gaf in Den Haag op die tiende juni. Tot op de dag van vandaag doet dat pijn.
Ik zou er veel voor over hebben om alsnog, met terugwerkende kracht bij dat concert aanwezig te kunnen zijn. Om die legendarische "Trail Of The Buffalo" te horen, niet achteraf op een opname van dat concert, maar direct, in het moment dat het gespeeld werd, die avond in Den Haag, vandaag dertig jaar geleden.
Dat gaat uiteraard niet meer lukken en dus rest mij deze avond niets anders dan dagdromen.
Ik wens u mooie dromen, dag of nacht. Minstens net zo mooi als mijn exemplaar.

[met dank aan Joep]