Tell Me, Mama door Jochen Markhorst


Tell Me, Momma (1966)

John Henry’s legendarische, fatale en vermoedelijk fictieve wedstrijd met de stoomboor vindt plaats ergens in de vroege jaren 70 van de negentiende eeuw, tussen 1870 en 1872. Bij de aanleg van de Big Bend Tunnel in West Virginia wordt de voorloper van de drilboor ingezet, de stoomboor, en de trotse John Henry beweert dat hij en zijn voorhamer sneller zijn dan zo’n nieuwerwetse steam-powered rock drilling machine. De wedstrijd vindt plaats, Henry wint, maar put zichzelf dermate uit, dat hij een dag later bezwijkt en sterft.
Óf het vindt plaats vijfhonderd mijl zuidelijker en een jaar of tien later, in 1882, bij de tunnelaanleg door de Curzey Mountain, Alabama. Of in 1887, bij Oak Mountain. En Kentucky en Jamaica worden ook genoemd - zoals elke goede legende is ook dit verhaal verkrijgbaar in vele varianten.

Voor de impact van het verhaal maakt het waarheidsgehalte verder niets uit. Speelfilms, een musical, boeken, gedichten, een postzegel, tekenfilms, orkest- en kamermuziekwerken, video games… sinds het einde van negentiende eeuw is de figuur John Henry niet meer weg te denken uit de Amerikaanse cultuur. De vermoedelijk bekendste bewerking is de inmiddels antieke folksong, waarvoor ook Dylan bij herhaling zijn bewondering uitspreekt (in Chronicles, bijvoorbeeld) en waarvan hij expliciet erkent hoe invloedrijk de song is:

“If you sang "John Henry" as many times as me – John Henry was a steel-driving man / Died with a hammer in his hand / John Henry said a man ain't nothin' but a man / Before I let that steam drill drive me down / I'll die with that hammer in my hand. If you had sung that song as many times as I did, you'd have written How many roads must a man walk down? too.”
(uit de MusiCares speech, 2015)

Zonder "John Henry" had ik geen "Blowin’ In The Wind" kunnen schrijven... bepaald geen onbeduidend deuntje, dus.  

Hoe onuitwisbaar die invloed is, blijkt ook weer uit - ironisch genoeg - "Tell Me, Momma". Ironisch, want dat is de felle, bijtende, snoeiharde rocker waarmee Dylan in ’66 het elektrische deel van de set opent, de song waarmee hij de orthodoxe folkies in het publiek schoffeert, de song die het gefluit, boegeroep en gescheld bij dat deel van zijn fans ontketent.
Daardoor, en door de vaak bedenkelijke geluidskwaliteit, horen ze de respectvolle referentie naar een van de kroonjuwelen van de folkmuziek niet, meteen al in het openingscouplet:

Yes, you got your steam drill,
now you're lookin' for some kid
To get it to work for you
like your nine-pound hammer did

… waarin de dichter impliciet ook een afscheid van de traditionele folkmuziek verwoordt. Degene die de nine-pound hammer zwaaide (Henry’s voorhamer) is er niet meer en nu zoeken we iemand die de steam drill wil hanteren; de overdrachtelijke lading (de overgang van akoestische gitaar naar elektrische gitaar) is niet al te ondoorgrondelijk.

Net zoals steam drill een sleutelwoord voor dat folkmonument is, is nine-pound hammer dat overigens voor een andere folkklassieker die bij Dylan al zestig jaar op een voetstuk staat: "Nine Pound Hammer". Hij kent het vermoedelijk van The Stanley Brothers, en anders van The Greenbriar Boys, ook verspreid in de varianten "Take This Hammer" en "Roll On, Buddy"… en daarvan zingt Dylan in ’62 de variant "Roll On, John", dat hij vervolgens een halve eeuw later weer zal verbouwen tot zijn ode aan John Lennon op Tempest.

Kortom: "Tell Me, Momma" is niet de botte afwijzing van de folkmuziek die fans en critici vaak erin zien. Hoewel zelfs medeplichtige Robbie Robertson uitsluitend de assertieve kant van het lied lijkt te zien:

“We started using "Tell Me, Momma" as an opener, which meant not only were we going into hostile territory for our electric part of the show, but we were also starting the set with a funky, unfamiliar, aggressive, and not particularly melodic tune. Maybe it was a touch perverse, but I enjoyed coming out with a signpost song that said, I don’t need you to love me, I’m just going to play my damn music and maybe you’ll dig it.
(Testimony, 2016)

Het funky en aggressive gehalte van de uitvoering staat voor een belangrijk deel op Robertsons conto, die een geweldige gitaarpartij verzorgt. De korte, bijtende uithalen onder de coupletten zijn een gemene upgrade van Scotty Moore’s partij op Elvis’ "My Baby Left Me", de solo’s, vooral die in Australië echoën de funk van Curtis Mayfield en de soul van James Browns gitarist Billy Butler.

Maar inderdaad, de tekst is verder knap onduidelijk. Een studio-opname schijnt niet te bestaan, hoewel Robertson zich er wel eentje lijkt te herinneren:

“Bob had booked Columbia Studios in New York to do some recording in January. (…) After a couple of run-throughs, Bob was ready to record. We rambled though a song called "She’s Your Lover Now". Then another new tune, "Tell Me, Momma", with its salty punch line—“Baby, tell me, what’s wrong with you this time?”

… dat zou dan de derde Blonde On Blonde-opnamesessie moeten zijn, 21 januari 1966 in New York. Áls die opname al bestaat, is hij nooit opgedoken. De officiële tekst, die vermoedelijk wordt opgetekend in 1971, wanneer het copyright wordt veiliggesteld, is op het hilarische af afwijkend van de tekst die we horen. Terecht bespot worden de openingsregels zoals die in Writings & Drawings, in Lyrics en op de site staan:

Ol’ black Bascom, don’t break no mirrors
Cold black water dog, make no tears

Of, nog krankzinniger, het derde couplet:

Ohh, we bone the editor, can’t get read
But his painted sled, instead it’s a bed

Nee, we zullen het moeten doen met de eigen oren en het nijvere puzzelwerk van de dappere analisten die hun bevindingen op de fanfora en de blogs publiceren.
Extra complicerend, behalve de tekortschietende audiokwaliteit, is daarbij het onhandige gegeven dat Dylan kennelijk nooit echt een tekst voor het lied heeft geschreven; hij zingt elke avond andere woorden, vooral in het tweede en derde couplet.

Over die openingsregels zijn de meeste ontcijferaars het wel eens. Niet “Ol’ black Bascom” en geen “Cold black water dog”, maar:

Cold black glass don't make no mirror 
Cold black water don't make no tears

… waarbij het iets waarschijnlijker lijkt dat het eerste woord “Old” is; “old black glass” is immers wel een begrip (in tegenstelling tot “cold black glass”) en de gedachtesprong naar mirror is klein - vroeg of laat zullen het zilvernitraat en het kopersulfaat in oude spiegels reageren met lucht- en vochtdeeltjes, oxideren en zwarte vlekken veroorzaken. Een metaforische kwaliteit heeft het ook, al wordt die vooral gesuggereerd; hoe het beeld is in te passen in deze relationele afrekening, is niet eenduidig. “Ik herken mezelf niet meer in onze relatie”?

Een relationele afrekening is het hoe dan ook, dat maken de goed verstaanbare stokregels en het refrein wel duidelijk:

But I know that you know that I know that you show
Something is tearing up your mind.

Tell me, momma,
Tell me, momma,
Tell me, momma, what is it?
What's wrong with you this time?

… de snerende, vileine Dylan van "She’s Your Lover Now" en "Positively Fourth Street", geen twijfel.

De midjaren 60-Dylan herkennen we daarnaast in de woeste, licht lugubere beeldspraak in het tweede couplet: zowel cemetery hips als graveyard lips hebben eenzelfde, ontregelende kwaliteit als bijvoorbeeld de guilty undertaker ("I Want You"), de graveyard woman ("From A Buick 6") en de genocide fools ("Can You Please Crawl Out Your Window?").

Een morbide fascinatie is al in het vroegste werk van Dylan aanwijsbaar, maar daar is het doorgaans “echt”; de songs gaan over échte graven, kerkhoven, sterfgevallen ("Ballad For A Friend", "Let Me Die In My Footsteps", "Only A Hobo").
In deze fase van zijn kunstenaarschap evolueert de voorliefde voor het macabere tot een Baudelaire-achtig stijlkenmerk; graven en kerkhoven zijn geen decor meer, maar metaforen. De ontvankelijkheid ervoor is bij Dylan ongetwijfeld via de Beat Poets, via Ginsberg, Corso en vooral Kerouac, binnengedrongen. Uit Kerouacs Desolation Angels leent Dylan soms letterlijk (her sin is her lifelessness en de perfect image of a priest voor "Desolation Row", bijvoorbeeld), en vaker geparafraseerd. Om maar een van de vele voorbeelden te noemen: de automobile graveyard uit Dylans lange “prosagedicht” Tarantula is bij Kerouac de automobile cemeteries.

En de invloed strekt zich uit tot die voorliefde voor sinistere beeldspraak. De voorsteden van New York vol forenzen heten bij Kerouac cemetery cities (On The Road), de stoofpot vol botjes die hij in een Mexicaanse gevangeniscel krijgt graveyard stew ("Orizaba 210 Blues", 41st Chorus).

"Tell Me, Momma" is, kortom, een lost classic uit een van de piekmomenten in Dylans lange carrière, uit de dunne wilde kwikzilverperiode. En ondanks enkele schitterende live-opnames nog iets obscuurder dan "She’s Your Lover Now" of "I’ll Keep It With Mine", bij gebrek aan een al dan niet voltooide studio-opname en een al dan niet voltooide tekst.

Die mysterieuze status wordt bevestigd door het ontbreken van covers. Ongebruikelijk, voor een Dylansong uit deze gouden fase, maar er zijn vrijwel geen covers. The Original Marauders produceren een vlotte, maar door tenenkrommend slechte zang verknalde versie op hun sympathieke, maar mislukte tribuutproject Now Your Mouth Cries Wolf uit 1975.

En usual suspect Robyn Hitchcock op zijn evenzeer sympathieke, en veel beter geslaagde tribuut Robyn Sings (2002), verdient bonuspunten voor zijn poging om deze goudklomp op te graven, maar vindt slechts fool’s gold, pyriet. Glanst wel, maar veel waard is het niet - ook Hitchcock zal het lied niet aan de duisternis kunnen onttrekken.
Arme oude zwarte Bascom, met zijn koude zwarte waterhond.


Dylan kort #1291

Floortje naar het einde van de wereld (aflevering Wyoming) bevat Dylans "Tangled Up In Blue" en beelden van de muurschildering met drie portretten van Bob Dylan in Minneapolis. Zie hier. [met dank aan Hilda] Meer over de muurschildering staat hier.
Aldi verkoopt vanaf 3 februari de elpee Across The Borderline 1986 voor €12,99. Dit album bevat concertopnamen van tournee 1986 waarbij Bob Dylan begeleid wordt door Tom Petty and the Heartbreakers. [met dank aan Jos]
2 februari: Bob Dylan in de kerk in Dronrijp, zie hier.

Dylan kort #1290

8 mei: een Dylan-tribute in Kortrijk (zie afbeelding). [met dank aan Jan]
7 februari: Dylan-tribute in Mortsel, zie hier.
robsboots is een nieuwe website met veel aandacht voor Dylan-bootlegs, zie hier.
Dylan in Dutch: "Ik sta ernaast" ("Things Have Changed"), zie hier.

She's Your Lover Now

Yes, you, you just sit around and ask for ashtrays, can’t you reach?
I see you kiss her on the cheek ev’rytime she gives a speech

Deze ochtend is het weer raak: ik kies er voor om kopje onder te gaan in de klanken, de woorden van "She's Your Lover Now", net zo lang tot ik snakkend naar adem opgeef en verzuip in de schoonheid van de song die nooit naar Dylans tevredenheid vast gelegd werd.
21 januari 1966, Bob Dylan is in de Columbia Recording Studios in New York voor de derde opnamesessie voor het album dat uiteindelijk onder de titel Blonde On Blonde zal verschijnen. Hij werkt met Michael Bloomfield (gitaar), Robbie Robertson (gitaar), Garth Hudson (orgel), Rick Danko (bas), Richard Manuel (piano), Sandy Konikoff (drums) en producer Bob Johnston aan één song: "Just A Little Glass Of Water", een song die later bekend zou worden onder de titel "She's Your Lover Now".
Keer op keer lukt het niet om het eind van het nummer te halen. De ene poging breekt al naar enkele seconden af terwijl tijdens een volgende poging het eind van de song net niet gehaald wordt. En steeds beginnen de mannen weer aan een nieuwe poging, soms na een kort overleg, soms in een ander tempo of met andere accenten. Het is zoeken naar de juiste muziek voor "She's Your Lover Now".
Aan het eind van een lange opnamedag kruipt Bob Dylan - gefrustreerd, zo stel ik me voor - nog een keer achter de piano om ietwat weifelend voor de zoveelste keer aan "She's Your Lover Now" te beginnen, met dit verschil dat hij dit keer alleen is. Na enkele regels verdwijnt hij hoorbaar in de song en speelt en zingt hij met zijn hele ziel en wezen.
Ik heb lang gedacht dat deze soloversie van "She's Your Lover Now" de mooist denkbare versie is. Misschien is dat ook wel zo, maar zo'n stempel bergt in zich het gevaar om te vergeten. Om te vergeten dat er een lange weg is afgelegd voor die soloversie opgenomen kon worden.
Die lange weg is intrigerend.

Now your eyes cry wolf while your mouth cries:
"I'm not scared of animals like you."

Wat het luisteren naar deze opnamesessie, naar steeds weer andere versies van dezelfde song zo intrigerend maakt, is dat Bob Dylan steeds weer aan de song begint alsof het de take gaat worden. Iedere keer geeft hij zich helemaal. Iedere take zingt hij de longen uit zijn lijf. Er is geen twijfel, alleen overgave aan het moment.
Dit is niet uniek voor de "She's Your Lover Now"-sessie. Het heeft te maken met Dylans manier van werken in de studio. Het is deze manier van werken - het aan iedere take beginnen alsof het voor het eerst is dat de song gespeeld wordt - die het luisteren naar Dylans opnamesessies zo interessant maakt.
Het liefst luister ik dan ook niet naar één take van "She's Your Lover Now", bijvoorbeeld de take zoals die in 1991 op The Bootleg Series vol. 1 - 3 is uitgebracht. Het liefst luister ik naar die gehele sessie van 21 januari 1966, van begin tot eind, steeds weer, omdat het luisteren naar die gehele sessie mij de mogelijkheid geeft om door de tijd te reizen, om er bij te zijn op die dag in januari 1966.
Nog belangrijker is dat ik al luisterend niet alleen de door Dylan gezongen tekst tot in iedere uithoek begrijp - terwijl die tekst op papier maar niet echt uit de verf wil komen - maar dat ik het voel. De pijn, de woede en toch ook de melancholie.

The scene was so crazy, wasn’t it?
Both were so glad
To watch me destroy what I had
Pain sure brings out the best in people, doesn’t it?

Het had ook anders kunnen gaan. Het had ook gekund dat Bob Dylan, Michael Bloomfield, Robbie Robertson, Garth Hudson, Rick Danko, Richard Manuel en Sandy Konikoff na twee, drie pogingen de perfecte take van "She's Your Lover Now" op de band hadden staan. Niet alleen hadden we dan nu niet kunnen luisteren naar al die pogingen om het nummer op te nemen, maar had "She's Your Lover Now" waarschijnlijk een plek gekregen op Blonde On Blonde.
Zou een "She's Your Lover Now" van Blonde On Blonde een sterker album maken, of juist niet? Ik weet het niet. Ik twijfel.
Twijfel is goed. Twijfel geeft de behoefte om nogmaals te luisteren. En nogmaals.

You'd better do somethin' quick
She's your lover now.



Them Rolling Thunder Boys


Them Rolling Thunder Boys trekken in de komende maanden door Nederland voor een serie concerten waarin de muziek van Bob Dylan centraal staat. De eerste data zijn inmiddels bekend:

29 februari: Metropool Hengelo
3 maart: RIE-Theater Woerden
27 juni: Festival Reuring Purmerend

Blijf deze blog in de gaten houden voor meer data.
Voor een indruk van wat Them Rolling Thunder Boys in hun mars hebben, hierbij een drietal fimpjes:

"Subterranean Homesick Blues":




"Hurricane":





"The Times They Are A-Changin'":


Bob Dylan, de songs, de mythe

In het programma Tijd voor MAX van 22 januari waren Yorick van Norden en Judy Blank te gast om (kort) te praten over de voorstelling Bob Dylan, de songs, de mythe. Daarnaast speelden ze, samen met de No Direction Home band aan het begin van de uitzending "Blowin' In The Wind" en aan het eind van de uitzending "My Back Pages". [met dank aan Johan]
 
Omroep MAX geeft kaarten weg voor Bob Dylan, de songs, de mythe, zie hier.

Dylan kort #1289

Bob Dylan, de songs, de mythe: voor informatie over deze tribute-voorstelling en tourdata, zie hier. [met dank aan Hans]
Mojo van maart besteedt aandacht aan een tentoonstelling van foto's van Jim Marshall in Londen. Bij het (korte) artikel staat een door Marshall gemaakte foto van een jonge Bob Dylan die een gevonden autoband over de stoep rolt. In dezelfde Mojo staat een uitvoerig interview met John Prine waarin Bob Dylan een aantal malen voorbij komt. [met dank aan Theo]
Afgelopen zaterdag overleed singer-songwriter David Olney. Olney werd soms in een adem genoemd met Bob Dylan, onder andere door die andere grote singer-songwriter Townes Van Zandt: "Als iemand me vraagt wie mijn favoriete liedjesschrijvers zijn, dan zeg ik altijd: Mozart, Lightnin' Hopkins, Bob Dylan en David Olney." [met dank aan Hans]
Wendy Erdman: op allenginsberg.org een transcriptie van een gesprek tussen Allen Ginsberg en een anoniem gebleven student. In dit gesprek valt de naam van Wendy Erdman. Ter illustratie bij de transcriptie staat een youtube-filmpje met muziek van Wendy Erdman. Dat filmpje begint met Erdmans versie van Bob Dylans "Minstrel Boy", zie hier.
Kleedkamersessie Barry Hay & JB Meijers - "If Not For You", zie hier.

aantekening #7320

De film Once Were Brothers: Robbie Robertson and the Band gaat 21 februari in de bioscoop draaien, ik denk aanvankelijk alleen in Amerika. Ergens vrees ik dat deze film lijkt op Robertsons autobiografie Testimony, een boek stampvol borstklopperij en zelfverheerlijking. Ik hoop dat ik het mis heb en ik weet nu al dat als ik de kans krijg dat ik Once Were Brothers ga zien. Bob Dylan schijnt kort in deze film aan het woord te komen, al is dat (voor mij) niet de enige reden om de film te willen zien. The Band heeft schitterende muziek opgenomen - met name Music From Big Pink spreekt mij aan - zie daar de voornaamste reden om Once Were Brothers te willen zien.

~ * ~ * ~ * ~



Een foutje van de drukker, cd gevonden in een van de platenzaken in Leeuwarden.

~ * ~ * ~ * ~

Als je ooit de kans krijgt om een opname van Dylans concert op 16 februari 1994 in Hiroshima te beluisteren, grijp die kans dan. Op ongeveer twee-derde van het concert speelt hij een sterke "Series Of Dreams" en direct daarna een wereldversie van "I And I".
Het is een harde versie van "I And I", veel harder dan de versie die hij in 1984 speelde, zoals op Real Live staat. Het is een versie waarbij je aan het eind eigenlijk wilt stoppen met het concert om dat ene moment, om deze "I And I" nogmaals te horen. 

~ * ~ * ~ * ~

Secret 7" brengt binnenkort Bob Dylans "Blind Willie McTell" op single uit in een oplage van 100 stuks en ieder exemplaar krijgt een eigen, unieke hoes. Een single kost 70 GBP. De singles gaan op 31 mei in de verkoop bij NOW Gallery in Londen.
Er zijn vele redenen om naar Londen te willen reizen en van al die redenen staat het kunnen bewonderen van al die versies van "Blind Willie McTell"-hoezen hoog op mijn lijstje.

~ * ~ * ~ * ~

"Waar The Byrds over zongen? Geen idee. En het zou er (...) ook niets toe hoeven te doen. 'Mr. Tambourine Man' zal wel gaan over een man met een tamboerijn. En 'Turn! Turn! Turn!' over een dans? Over een verloren liefde? Of over grammofoonplaatjes draaien?"
(Guus Middag - Het wezen van de wolk)

Negen jaar nadat Het wezen van de wolk verscheen kreeg Bob Dylan - auteur van "Mr. Tambourine Man" & nog een paar honderd songs - de Nobelprijs voor Literatuur. 
Zijn songteksten slechts klanken of kan het ook literatuur van het hoogste niveau zijn?
Beide, denk ik.

Wat anders: het moge duidelijk zijn dat de impact die een song heeft op een luisteraar mede afhankelijk is van de persoon of band die de song brengt. Met dat in het achterhoofd doemt het volgende dilemma op: kan "Mr. Tambourine Man" literatuur zijn als het gezongen wordt door Bob Dylan, maar slechts klank wanneer The Byrds het brengen?
Ik ben geneigd om die vraag met "ja" te beantwoorden terwijl ik weet dat het logischer is om "nee, natuurlijk niet" te zeggen. 

De woorden van Guus Middag - inclusief aanhangende gedachten - spoken al een paar dagen door mijn hoofd. Ik kom er niet uit, althans nu nog niet. 
Ik geef het nog een paar dagen, als ik er dan niet uit ben, laat ik het los.

~ * ~ * ~ * ~

Dylan kort #1288

In Kunststof van 9 januari (Radio 1) worden de dirigenten / componisten Johan de Meij en Jacob de Haan geïnterviewd. Jacob de Haan vertelt uitvoerig over zijn bewondering voor Bob Dylan. terugluisteren kan hier. [met dank aan Hans]
Close Up over fotograaf Garry Winogrand (11 januari) bevat Dylans "When The Ship Comes In" rond minuut 19. Terugkijken kan hier. [met dank aan Herman]
In Guitar Player van februari vertelt Charlie Daniels over de opnamesessies voor Nashville Skyline en New Morning (7 bladzijden). [met dank aan Theo]
Dylan tribute 1: 30 januari, Heerhugowaard, zie hier.
Dylan tribute 2: 7 februari, Mortsel, zie hier.
Dylan in de kerk: 19 januari, Havelte, zie hier.