Visions Of Johanna (1966) door Jochen

Visions Of Johanna (1966)

In 1978, het jaar waarin Dylan zijn allerberoerdst klinkende plaat Street Legal aflevert, verklaart de maestro in het grote Playboy-interview: "The closest I ever got to the sound I hear in my mind was on individual bands in the Blonde on Blonde album. It's that thin, that wild mercury sound. It's metallic and bright gold, with whatever that conjures up" – woorden die inmiddels misschien wel vaker geciteerd worden dan een gemiddeld populaire Bobsong.

Dat dunne, wilde kwikzilveren geluid hebben we te danken aan een ingeving van producer Bob Johnston. Na uitputtende, onbevredigende en veelal vruchteloze opnamesessies in de Columbia-studio’s in New York stelt Johnston voor om te verhuizen naar de CBS-studio’s in Nashville, en de opnames aldaar weer op te pakken met gelouterde sessiemuzikanten uit de countrywereld. Een onorthodoxe ingeving, om het maar ’s voorzichtig te stellen. De übercoole, New Yorkse hipcat Dylan musicerend met gemoedelijke, stetsondragende verandatijgers in houthakkershemden? Manager Albert Grossman voorziet een imagocatastrofe en ontbiedt de producer: 'If you ever mention Nashville to Dylan again, you're gone.' Maar Dylan ziet het wel zitten, en op Valentijnsdag 1966 beginnen de sessies. Met op dag één, na ‘Fourth Time Around’ meteen 'Visions Of Johanna', het lied dat hem al maanden bezig houdt – maar waarvoor hij de juiste je-ne-sais-quoi maar niet weet te vinden.
Het is meteen raak. Op No Direction Home staat een New York opname (take 8) en het verschil is, inderdaad, enorm. Blijft Dylan in New York hangen in scherpe, hardrockende, maar ook zeurderige versies, in Nashville daalt de dromerige, kwikzilverachtige schoonheid in.

De lyrische kracht van de tekst is onomstreden. Maar wat Dylan vertelt, daarover zijn we het na bijna 50 jaar nog steeds niet eens. Natuurlijk nodigt de rijkdom van de propvolle tekst ook van harte uit tot nijver spitwerk door ambitieuze Dylanduiders. Kijk, zegt Greil Marcus, de verwarmingsbuizen van het Chelsea Hotel kuchen ook vandaag de dag nog steeds. En er ís een revisie van de Mona Lisa gemaakt; ‘the one with the moustache’ is van dadaïst Marcel Duchamp. Johanna is de angelsaksische vertaling voor het Hebreeuwse woord voor de hel, Gehenna. En de juwelen en verrekijkers aan de ezel hebben inmiddels een schier spreekwoordelijke status gekregen – maar we zullen het wel nooit eens worden over de vraag wat dat spreekwoord uitdrukt.
Biografisch interpreteren blijft het populairst. Daarbij spitst de discussie zich toe op de vragen wie Louise is, en wie Johanna is. Joan Baez en Sara Lownds? Edie Sedgwick en Suze Rotolo? De dichter schetst in ieder geval een tegenstelling tussen een zinnelijke, aanwezige Louise en een onbereikbare, geïdealiseerde Johanna, en lardeert die schets met droombeelden, rijmelarij en impressionistische sfeertekeningen.
De werktitel van het lied is maandenlang ‘Seems Like A Freeze-Out’ geweest, en dat bevestigt inderdaad de gedachte dat Dylan hier een impressie wil schilderen – een schetsmatige weergave die een vluchtig moment uit een jachtig leven bevriest. “It’s so visual,” vindt ook de meester zelf (in het boekje bij Biograph, 1985).

Bovenal is het echter lyriek; de dichter verwoordt gevoelens. Invloed van de bewonderde poète maudit Rimbaud is aanwijsbaar; de desoriëntatie van de verteller, de chaos en zijn eenzaamheid, zijn melancholische inzicht dat hij iets verliest dat hij nooit gehad heeft. En, net als Rimbaud, is 'Visions' niet te duiden, maar het schurkt wel tegen epiek aan – de tekst suggeréért dat hier iets belangwekkends, iets intiems verteld wordt. Dylan de Dichter is hier op z’n best. Hij schiet ook wel ‘s mis met teksten die op de écriture automatique-piloot lijken te zijn geschreven ('No Time To Think', om maar ’s een voorbeeld te noemen) – weliswaar sfeervolle, beeldende, maar inhoudsloze aaneenrijgingen van onnavolgbare associaties, met uitschieters naar vermoeiende nevelpraat. Maar 'Visions' balanceert tussen vertellende lyriek en surrealistische Wortspielerei, 'Visions Of Johanna' is een fascinerend meesterwerk, de Renoir in Dylans catalogus.

Artiest Robyn Hitchcock beweert dat hij door 'Johanna' überhaupt songschrijver wilde worden, en hij is bepaald niet de enige die het lied op een voetstuk plaatst. Wijlen Jerry Garcia van de Grateful Dead benaderde de song bij elke uitvoering als een relikwie, Marianne Faithfull krabbelde in 1971 uit de goot, en liet daar heroïne en Mick Jagger achter om 'Visions Of Johanna' op te nemen. De meest geslaagde cover is van Chris Smither, op diens album Leave The Light On (2006). Smither zingt wat slonzig, en dat werkt heel poëtisch, speelt een lome, soepele gitaarpartij daaronder, en al doorkabbelend voegt producer David Goodrich meer gitaren, mandoline, accordeon aan de hypnotiserende wals toe, tot de melancholie uit de luidsprekerboxen druipt.


4 opmerkingen:

Hans altena zei

Weer een mooi stuk, maar als Dylanfan natuurlijk heb ik weer wat te zeuren... Street Legal is onder slechte omstandigheden opgenomen, maar allerberoerdst klinkt hij in mijn oren niet... Dat voorrecht gaat toch naar het miserabel geproduceerde Empire Burlesque, waar ook nog eens een clichematiger gemusiceerd wordt. En de teksten op Street Legal zijn voor het grootste deel van een hoog niveau, met wat misschien te sentimentele rustpunten, en No Time to Think is een ritmisch wonder vol doordenkers voor mij die me al menig inzicht heeft gegeven, meer dan het meeste dat de man schreef in de tachtiger jaren (Jokerman en Man of Peace, Angelina en Carribean Wind als gunstige uitzonderingen.

Anoniem zei

Mee eens! Misschien moeten we Music on Vinyl maar eens gaan bestoken met verzoeken om Street Legal eens aan te pakken!
En om terug te komen op Visions of Johanna, Dylan staat natuurlijk bekend om zijn teksten en dus verliezen zijn fans zich daar wel eens in, maar luister eens naar die bas! Dat orgel! Geef die Nashville muzikanten een applausje!
Frans

Marnix de Boer zei

Aanvulling bij de reactie van Hans,

We moeten ook zeker nier 'Senor (tales of the yankee power) vergeten. In mijn ogen één van de beste nummers uit de jaren-70.

Jochen zei

Ha Hans,
Je teleurstelling m.b.t. Empire Burlesque deel ik. Street Legal is beslist een van mij persoonlijke favorieten, en wat was ik blij met de remaster uit 1999. Daar wordt toch wel een gordijn weggetrokken. No Time To Think lukt me echter niet zo; net als de tekst van Never Say Goodbye, eigenlijk. Prachtige zinnen, mooie beelden – maar richtingloos, onsamenhangend zelfs. Ongeveer zoals de hoesdames op de LP’s van Roxy Music, vroeger. Prachtige dames, maar van een kille schoonheid waarmee je niets kunt.
En toch ook wel weer intrigerend. In het interview met Cott in 1978 bevestigt Dylan dat “it sounds like it comes from a very deep dream,” en Clinton Heylin vermoedt dat Dylan een “four hour narrative” (Renaldo and Clara?) in een lied van zeven minuten probeert te persen (8 minuut 20, corrigeert de fan dan).
Afgezien van een soundcheck heeft Dylan het ook nooit live uitgevoerd, zoals overigens alle songs van Street Legal (behalve Señor) na 1978 in de mist van ‘s mans vergetelheid verdwenen.
Ik zal er toch nog ‘s induiken, Hans – bedankt voor de inspiratie!
Groeten,
Jochen